واسونک
به بهانه شیراز رفتنم تصمیم گرفتم چند تا آهنگ و مطلب راجع به واسونک براتون انتشار بدم …
واسونک رو دوست دارم . واستا، نرو …
واسونک ترانهای است که مردی را وا میایستاند. قدقامتیست برای یک مرد از زبان زنی دلبستهی زندگی که جرئت خواندن ترانه را داشته باشد تا با ترفندی به مرد بگوید:
«واستا، بذار برات اینو بخونم.» یا نه، میگوید: «وامیستونمت که نری.»
واسونک گرچه اروتیک است، اما هرزگی در آن دیده نمیشود، از زبان زنی بیان میشود که میخواهد تشکیل خانواده بدهد، و مردی را به این کانون دلگرم کند.
آی بالا بالا بلا!
قربون بالات ای بلا! فرش راهش گُل کنین که بیاد خونهی ما.
ریشهی این ترانهها از هرجا که باشد به فرهنگ کوچه باز میگردد، به زندگی، به سادهترین نیاز بشر که اداری نیست، رسمی نیست، دروغ نیست، مزهی لبخند میدهد، و خود زندگیست.
گرچه ابوالقاسم فقیری و صادق همایونی در پژوهشهای فولکلوریک خود دربارهی واسونکها حرف زدهاند، اما تنها کتاب مستقلی که تا کنون در این زمینه منتشر شده از آن فاطمه طاهری است.
واسونکهای شیراز از فاطمه طاهری اما کامل نیست، و فقط بخش عروس و داماد را دربرگرفته است، در حالیکه واسونک تنها مختص مراسم عروسی نیست، بهانهای است برای مرد بلند کردن آن هم برای سامان دادن به زندگی مشترک و تشکیل خانواده.
ابر اومد بارون گرفت
آی! سیل اومد دالون گرفت سوریا گویین مبارک کار ما سامون گرفت.
در مقدمه این کتاب آمده است: « واسونک تک بیتهایی است (گاه مقفا و گاه بی ردیف و یا قافیه) با وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن که حال و هوای ترانه دارد…»
واسونک سینه به سینه چرخیده، و به مقتضای حال و هوای روزگار تغییراتی داشته است. فاطمه طاری مینویسد: « واسونک ترانههایی مختص مراسم عروسی است و در جشنهای متنوع از قبیل خواستگاری، بلهبران، رختبران، مجلس حنابندان، مجلس عقد، حجلهبندی، شب زفاف، و مراسم متنوع پاگشا به توسط زنان، به صورت فردی و گروهی خوانده میشود. این اشعار را گاه به دایره زنگی، تمبک، کمانچه، قیچک، نقاره، نی انبان و… و گاه نیز در ضرباهنگ هلهلههای جمعی میخوانند. در این همخوانی، نخست یکی از زنها شروع به خواندن واسونک میکند، و اطرافیان “کِل” میزنند. پس از آن، واسونکخوانی به شکل دورهای ادامه مییابد.»
گل گرونه آی دوماد گلدون گرونه آی دوماد
قدر خانومت بودون که زن گرون آی دوماد!
واسونک شاعر معروف ندارد، بر آمده از دل مردم کوچه است، و پر از تخیل و شادیانه، پر از عنصر زندگی، پر از درک رابطههای انسانی پیش از حضور مردسالاری یا فمنیسم مقابل آن، انگار انسانها در آن روزگار به خود زندگی میاندیشیدهاند، نه به عواقب آن، و نه به قوانین دست و پاگیر تفرقهساز.
روی تو باغ باهار آی!
خوی تو بوی باهار مست مستم از نگاهت مست گیسوی باهار.
در کتاب واسونکهای شیراز که ثبت است بر جریدهی عالم دوام آن، جای صدها واسونک خالیست که لابد به دلایل شرایط روزگار و تسلط سانسور از تیغ جان سالم به در نبرده، و حذف شده است.
سر زده خورشیدمو پرپر زده خورشیدمو
راه بدین خوبان خوبان تا بیاد امید مو.
ترانههای زنان، مجموعه واسونکهای شیراز با تحقیق و پژوهش فاطمه طاهری در سال ۱۳۸۱ توسط نشر ثالث منتشر شده است.
آسمون پرستاره نیزهبازی میکنه
شازده دوماد توی حجله بوسهبازی میکنه.
از کسانی که چیزی از واسونکها میدانند، میخواهیم برای غنای این مجموعه از فرهنگ عامه ایران ما را یاری کنند، به ویژه شیرازیها که در سرودن واسونک استادند و راستی راستی آدم را وامیستونند.
منبع : رادیو زمانه
سلام کاکو دمت گرم خیلی گلی ممنون بابت واسونک ایشاله بازم بیای شیراز و حسابی بهت خوش بگزره سالم باشی و خندون. یا علی مدد.